სულაკაურის გამომცემლობა

გერმანული ლიტერატურის შედევრად აღიარებული რომანი „ჯადოსნური მთა” 1924 წელს გამოვიდა. თავად ავტორის შეფასებით, ეს წიგნი უაღრესად გერმანულია, თუმცა ევროპული განმანათლებლური, აღმზრდელობითი რომანის მოდერნიზაციადაც შეიძლება ჩაითვალოს და ცოტათი – მის პაროდიადაც.
მწერალი იკვლევს სიკვდილის პირისპირ მდგარი ადამიანისა და მისი ახლობლების ფსიქოლოგიას. მთავარი გმირის მსოფლმხედველობას თავდაყირა აყენებს სიკვდილის სიახლოვე, მისი სუნთქვა სიყვარულსაც კი განსხვავებულ ელფერს ანიჭებს.
ამ წიგნისთვის დამახასიათებელია აზრობრივი სიღრმე, მრავალპლანიანობა, დინჯი, აუჩქარებელი თხრობა, გამოკვეთილი ხასიათები და მწერლის ჰუმანური, ირონიანარევი დამოკიდებულება გმირების მიმართ.
დახვეწილი, მუსიკალურობამდე ამაღლებული, თუმცა ფრაზეოლოგიზმებისგან განტვირთული ენა და მონუმენტური ფორმა ინტელექტუალური რომანის ნიშან-თვისებებია, რომლის ერთ-ერთ ფუძემდებლადაც მსოფლიო ლიტერატურაში სწორედ თომას მანია მიჩნეული.

ერნესტ ჰემინგუეის (1899-1961) მოთხრობების კრებული, სახელწოდებით „პირველი ორმოცდაცხრა“, პირველად 1938 წელს გამოქვეყნდა. 1987 წელს მისმა ამერიკელმა გამომცემელმა, „სკრიბნერსმა“, შეადგინა მოთხრობების სრული კრებული, რომელშიც შევიდა როგორც „პირველი ორმოცდაცხრა“, ისე ჟურნალ-გაზეთებში დაბეჭდილი და ასევე, მანამდე გამოუცემელი მოთხრობები. ქართველი მკითხველისთვის შეთავაზებული ეს გამოცემა აერთიანებს მწერლის ადრეულ მოთხრობებს, ანუ კრებულს „პირველი ორმოცდაცხრა“.

ჰემინგუეის, როგორც მწერლის, გენიალური სტილი ყველაზე უკეთ სწორედ მის მოთხრობებში გამოვლინდა: სხარტი, ძუნწი, დაწურული ფრაზებით სულ რამდენიმე გვერდზე გადმოცემულია ადამიანური ყოფის სისასტიკე და სინაზე, სასოწარკვეთილება და იმედი, ომით მიყენებული ტრავმა და რომანტიკული ურთიერთობა. ავტორი მკითხველს ხან ამერიკის პატარა ქალაქებში ამოგზაურებს, ხან ევროპის ქვეყნებში, ხანაც აფრიკის უსასრულო სავანაში. ქართველი მკითხველი შეხვდება ნიკ ადამსს – ავტორის ალტერ ეგოს – და შეიტყობს ბევრ ავტობიოგრაფიულ ეპიზოდს მწერლის ცხოვრებიდან.

ჰარუკი მურაკამი თავის ახალ რომანში კვლავაც აგრძელებს ხილულ სინამდვილეში ჩამალული მისტიკისა და მისტიკაში ჩამალული მოუხელთებელი რეალობის კვლევა-ძიებას. ქართველ მკითხველს უყვარს მისი მოულოდნელი, გონებამიუწვდომელი პარალელური სამყაროები, უცხო განზომილებები, სადაც პერსონაჟის „მე“ გარდაიქმნება და სხვა სივრცის ნაწილი ხდება. იქ ავლენს გმირი საკუთარ ქვეცნობიერში დაფარულ მისწრაფებებს; ცდილობს, გაარკვიოს, როგორ გააგრძელოს ცხოვრება უკან, ყოველდღიურობაში დაბრუნების შემდეგ, იმ ახალ ცოდნასთან ერთად, რომელზეც მანამდე ხელი არ მიუწვდებოდა. მისტიკურ სამყაროში ხეტიალის მერე კი მის სიცოცხლეში ერთგვარი „თვალახელილობის“ ეტაპი იწყება. სწორედ ასეთი „გასხივოსნების“ ისტორიაა პანდემიის დროს დაწერილი „ქალაქის უნდო გალავანიც“, რომლის იდეაც მურაკამის 40 წლის განმავლობაში არ ასვენებდა და რომლის შუახნის გმირიც სიყმაწვილეში დაკარგულ შეყვარებულს სხვა განზომილებაში დაეძებს. უნდოდ აგებული, პარსონაჟთა წარმოსახვით შექმნილი ქალაქი, სადაც ადამიანებს ჩრდილები არ გააჩნიათ, უცებ რეალური, ცოცხალი სხეული ხდება, ცნობიერებას იძენს და მუდმივად იცვლის სახეს, რომ არ გაქრეს, იარსებოს და თავისი ბინადრები არსად გაუშვას. მას გარს ისეთი გალავანი არტყია, რომლიდან გამოღწევაც, შეიძლება, სიცოცხლის ფასად დაგიჯდეს. ამ წიგნში ადამიანები ხორცშესხმულ გარდაცვლილებს ელაპარაკებიან, ბიბლიოთეკის თაროებზე შენახულ, მანათობელი კვერცხის ფორმის ძველ სიზმრებს ხელებით კითხულობენ, თავიანთ შიშებს ებრძვიან და სიყვარულს ელტვიან. ჰარუკი მურაკამიმ მსოფლიო ლიტერატურა ისეთი უჩვეულო მსოფლხედვის პერსონაჟებით დაასახლა, არავის რომ არ ჰგვანან: ვატანაბე, ტორუ ოკადა, კაფ(უ)კა, ტენგო, მიდორი, კუმიკო და ა. შ. თუმცა, ამ წიგნის მთავარ გმირებს სახელი არ გააჩნიათ. რატომ? ამას მკითხველი თავად უნდა მიხვდეს. 76 წლის ჰარუკი მურაკამი არ ღალატობს ახალგაზრდობაში მიღებულ გადაწყვეტილებას, თავი მხოლოდ მწერლობით ირჩინოს. საკუთარი ნიჭითა და შრომით მართლაც მოიპოვა კეთილდღეობა, რადგან მისი ყველა წიგნი ბესტსელერია. ჰარუკი მურაკამის ნაწარმოებები ორმოცდაათზე მეტ ენაზეა თარგმნილი. იგი მრავალი საერთაშორისო ჯილდოს მფლობელია. ბოლო ხანს კი მიენიჭა ჰანს კრისტიან ანდერსენის პრემია, რომლის ლაურეატებს შორისაც არიან კარლ უვე კნაუსგორი, ისაბელ ალიენდე და სალმან რუშდი.

1956 წელს გამოცემულმა “ჯოვანის ოთახმა” დიდი ვნებათაღელვა გამოიწვია მასში გაშლილი იმ თემების გამო, რომლებიც დღემდე აღელვებს თანამედროვე საზოგადოებებს: იდენტობის კრიზისი, გარიყულობა, მასკულინობა, სექსუალობა და თვითგამორკვევა. თუმცა ეს რომანი, პირველ რიგში, სიყვარულზე დაწერილი ერთ-ერთი ყველაზე ლამაზი ტექსტია ანაც ყველაზე ტრაგიკული ამბავია სიყვარულის შიშზე.

ჯეიმს ბოლდუინი ერთ-ერთი უდიდესი ხმაა მსოფლიო ლიტერატურაში და მის მიღმაც, რომელიც დღემდე ხმამაღლა გაისმის. იგი გასული საუკუნის 50-60-იანი წლების ამერიკის სამოქალაქო აქტივიზმის შეუცვლელი ფიგურა იყო. მაშინ ცოტა თუ ახერხებდა მასავით ლაპარაკს სხვადასხვა საჭირბოროტო საკითხზე, ბოლდუინის საჯარო გამოსვლები კი ისეთივე სიზუსტითა და ხატოვანებით გამოირჩეოდა, როგორც მისი მხატვრული ტექსტები.

ბოლდუინის ნატიფი თხრობის საუკეთესო ნიმუშია “ჯოვანის ოთახი”, რომელშიც ყველაზე ინტიმური გრძნობების სიღრმეებში მიგვიძღვის და ქმნის ემოციურ, თუმცა დიდად საკამათო ამბავს სიკვდილსა და ვნებაზე, რომელიც არასდროს ძველდება.

შთამბეჭდავი და განსაკუთრებული რომანია, რომელიც მარკ ტვენის „ჰეკლბერი ფინის თავგადასავალს“ სრულიად ახალი პერსპექტივიდან წარმოგვიდგენს.

ჯიმი ჰეკ ფინის თავზეხელაღებული ამბების ჩრდილიდან გამოდის და ამჯერად ის იქცევა მთხრობლად.

„1861 წ., მდინარე მისისიპი.

ჩემი ფანქრით დაწერილმა მშვა…“

ჯიმი შემთხვევით ყურს მოკრავს, რომ ნიუ ორლეანში უნდა გაყიდონ და თავის ცოლ-შვილს დააშორონ. გადაწყვეტს, ახლომდებარე ჯექსონის კუნძულს შეაფაროს თავი, სანამ უკეთეს გეგმას არ დასახავს.

ამასობაში, ჰეკ ფინი საკუთარ სიკვდილს გაითამაშებს, რათა ქალაქში დაბრუნებულ მოძალადე მამას აარიდოს თავი. აქ იწყება სახიფათო მოგზაურობა მდინარე მისისიპიზე, „თავისუფალი შტატებისკენ“, რომლებიც მონობაში გატანჯულებს ბუნდოვან თავისუფლებას ჰპირდება. ჯეიმსი და ჰეკი ერთად ცდილობენ, გზა გაიკვლიონ დიდი მდინარის მზაკვრულ წყლებში, სადაც ყოველი მოსახვევი გადარჩენას ან დაღუპვას უქადით.

ჯეიმსს ამ გზაზე ორმაგი ტვირთის ზიდვა უწევს:

სცადოს, ოჯახი დაიხსნას და, იმავდროულად, არავინ გაიგოს მისი ვინაობა. ჯეიმსის ტრაგიკული ოდისეა ახლებურად გაგვაცნობს ჰეკის და ჯიმის ცნობილ დუეტს და სულ სხვა სინათლეს მოჰფენს მათ თავგადასავალს.

პატი სმითის მოგონებებისა და სიზმრების საგა გრძელდება.

წარსული და აწმყო, სინამდვილე და წარმოსახვა, ლოგიკური აზროვნება და წინათგრძნობა ქართულად გამოცემულ მის მესამე წიგნშიც კვლავ ერთმანეთთან გადაჯაჭვულია, ისე რომ ძნელია, გაარჩიო, სად გადის მათ შორის ზღვარი. თუმცა, პატი სმითის თაყვანისმცემლებს კარგად მოეხსენებათ, რომ ამ უჩვეულო ხელოვანის – მომღერლის, მხატვრის, პოეტის, კომპოზიტორის – „პორტალებში“ სვლა მართლაც უსაშველოდ საინტერესოა. თურმე შესაძლებელია, საყვარელ ადგილებში მოგზაურობისას შენი თანმხლები მექსიკელი ინტელექტუალი თან არსებობდეს და თან არა, ანდა სასტუმროს აბრა განუწყვეტლივ გელაპარაკებოდეს და ყველგან უკან დაგდევდეს, ან კიდევ მეგობარი პოეტი აზროვნების ძალით, ჰაერის ტალღებით გიგზავნიდეს შეტყობინებებს; შენ კი დროდადრო შუა საუკუნეებში გადაინაცვლო, გენტის საკურთხევლის ხატვას შეესწრო და, იქიდან დაბრუნებულმა, ხელიდან წითელი საღებავი ვეღარ მოიშორო. ეს უჩვეულო, სასწაულებრივი ამბები მაშინ ხდება, როცა „სამყარო მომაკვდინებელ სიგიჟეს მოუცავს“ (ანტონენ არტო), პატი სმითი კი თითქოს გვასწავლის, სიცოცხლის შემოდგომის მიწურულს როგორ შეიძლება ვებრძოლოთ უსიამოვნო ამბებით მოგვრილ იმედგაცრუებასა და ნაღველს.

ასე რომ, მკითხველს ელოდება გამაოგნებელი მოგზაურობა პატი სმითის მრავალგანზომილებიან არტისტულ სამყაროში, რომლის რაიმენაირ საზღვრებში მოქცევა ისევე შეუძლებელია, როგორც ამ ნაწარმოების ჟანრის განსაზღვრა.

პიტერ და აივენ კუბეკებს ძმობის გარდა თითქმის არაფერი აქვთ საერთო.

პიტერი ოცდაათს გადაცილებული დუბლინელი იურისტია. ის წარმატებული, კომპეტენტური და შეუვალია, თუმცა მამის გარდაცვალების შემდგომ წამლების გარეშე ვერ იძინებს და ვეღარც ორ ძალიან განსხვავებულ ქალთან ურთიერთობას ალაგებს. მისი პირველი სიყვარული მშვიდი, დინჯი და განათლებული სილვიაა, ნაომი კი სტუდენტია, რომლისთვისაც ცხოვრება ერთი დიდი ხუმრობაა.

აივენი ოცდაორი წლის პროფესიონალი მოჭადრაკეა, რომელსაც თავი ყოველთვის უცნაური და მარტოსული წარმოედგინა, უფროსი ძმისგან რადიკალურად განსხვავებული. გლოვის პირველ კვირებში აივენი მარგარეტს გაიცნობს, თავისზე უფროს ქალს, რომელსაც თავის მხრივაც რთული წარსული აქვს.

ორი მგლოვიარე ძმისა და მათი საყვარელი ადამიანებისთვის ეს ახალი ინტერლუდია ერთგვარი შანსია იმის გამოსარკვევად, თუ რამდენის დატევა შეუძლია ერთ ცხოვრებას ისე, რომ არავინ დაზიანდეს.