2024

ამბავი, რომელსაც ავსტრიული ლიტერატურის კლასიკოსი, ვენური მოდერნიზმის ერთ-ერთი წარმომადგენელი და მე-19-20 საუკუნეების მიჯნის საზოგადოების ფსიქოპორტრეტის მკვლევარი არტურ შნიცლერი გვიყვება, ასი წლის წინ მოხდა, თუმცა ასი წლის წინ არ დაწყებულა.

„ტერეზა“ არ გახლავთ ერთი ქალის ამბავი, არამედ ამბავია ქალისა, რომელიც არაფერს ითხოვდა დანახვის, აღიარების, სიყვარულის, ბოლოს კი სიმშვიდის გარდა – მხოლოდ იმას, რაც ნებისმიერ ადამიანს სჭირდება ცხოვრების, ცხოვრების ხალისის, ცხოვრების სურვილისათვის.

ტერეზა წიგნის მთავარი გმირია, თუმცა ავტორისთვის, მასთან ერთად კი მკითხველისთვისაც, უფრო საინტერესო იმ საზოგადოების კვლევაა, რომელიც ფართოდ დახუჭული თვალებით მიუყვება ერთი გოგონას ცხოვრებას. ეს არის საზოგადოება, რომელიც გაკიცხვისა თუ შეცოდების, თანაგრძნობისა თუ გამხნევების პოლუსებზე ისე ინაცვლებს, რომ ვერც ხვდება, რომ ამ სამსჯავროს ერთ ჩვეულებრივ, თავისნაირ ადამიანს უწყობს.

არაფერია მნიშვნელოვანი. ამას უკვე, კარგა ხანია, მივხვდი.

ამ, ერთი შეხედვით, უწყინარი სიტყვებით იწყება თანამედროვე დანიელი მწერლის, იანე თელერის ნაწარმოები „არაფერი“. პიერ ანტონმა გადაწყვიტა, რომ არაფერია მნიშვნელოვანი, ამიტომ სკოლაში წასვლის ნაცვლად, ქლიავის ხეზე აძვრა და სკოლისაკენ მიმავალი ბავშვების გასაგონად ნიჰილისტური აზრების გავრცელებას მოჰყვა. მისი თანაკლასელები ცდილობენ, დაამტკიცონ, რომ ჯერ კიდევ არის სამყაროში რაღაც, რის გამოც ღირს ჩვეული ცხოვრების გაგრძელება, სკოლაში სიარული… მათი მცდელობა დღითიდღე უფრო დრამატულ, სასტიკ ფორმას იღებს, მაგრამ მაინც ვერაფრით ახერხებენ, შეასმინონ პიერ ანტონს, რომ იგი ცდება.

„არაფერს“ ხშირად, „ბუზთა ბატონსაც“ ადარებენ; ადამიანური ბუნების სისასტიკე – თანაც ბავშვების მაგალითზე წარმოჩენილი – მართლაც მოგაგონებთ უილიამ გოლდინგის ცნობილ რომანს. თუმცა, იანე თელერის თხრობა კიდევ უფრო გამომწვევი და დაუნდობელია; წიგნმაც სწორედ იმით გაითქვა სახელი, რომ მისი შინაარსი მკითხველს ფილოსოფიური დისკუსიისკენ უბიძგებს.

იასუნარი კავაბატა (1899-1972) პირველი იაპონელი მწერალია, რომელიც ლიტერატურის დარგში ნობელის პრემიით დააჯილდოეს. მან ადრე დაკარგა მშობლები და ბიჭის აღზრდა ბაბუამ ითავა; თუმცა, 15 წლისას ბაბუაც გარდაეცვალა და მოზარდი სრულიად ობლად დარჩა. კრიტიკოსები და ფსიქოლოგები ხშირად აღნიშნავენ, რომ კავაბატას შემოქმედება ამ ობლობისა და მარტოობის ტრავმის დაძლევის მცდელობაა. რომანი „მთის ხმა“ ისეთივე თვითმყოფადია, როგორიც თავად იაპონური კულტურაა, რომლის წვდომასაც მწერალი ემსახურება. რომანის მთავარი პერსონაჟია შინგო ოგატა, სამოც წელს გადაცილებული მამაკაცი, რომელიც ებრძვის ცხოვრების სასრულობას. „მთის ხმა“ უჩვეულოდ მშვიდი, ფაქიზი და „არომატული“ ტექსტია, როგორც შინგოს მიერ საკუთარ ბაღში გასხლული ბუჩქების ნაზი ტკაცუნი, ანაც – ტოტებს შორის ამოსული საკურის ყვავილის სურნელი. ერთმა კრიტიკოსმა რომანს „მშვენიერი სიმშვიდით“ დაწერილი „ბობოქარი წიგნი“ უწოდა.

ტიბეტური საგანძურის წაკითხვისას გმირებში ამოიცნობთ სხვადასხვა რამეს, ზოგიერთი ვიღაცებს განასახიერებენ. ამასთანავე, ოლივერი სრულიად შემთხვევით შეიქმნა. გაზვიადებული არ იქნება, თუ ვიტყვი, რომ ამ ბიჭში გავაიდეალე ყოველივე, რაც ადამიანს პიროვნებად აყალიბებს. ავტორი ვარაუდობს, რომ ერთ დღეს ეყოფა გამბედაობა და იტყვის ვის პორტრეტებს წარმოადგენს ორი მთავარი პერსონაჟი.

ძიების დაუცხრომელი ჟინი, ექსპერიმენტატორობა ერთ-ერთი არსებითი ნიშანია ჯანო ჯიქიძის შემოქმედებითი ბუნებისა და სტილური არჩევანისა, ყოველივე ძალდაუტანებლად რომ მოედინება მისი დაუშრეტელი ფანტაზიის წყალობით და მკითხველს ახალ და ახალ სიურპრიზებს უმზადებს, არამარტო გარეგნულად ეფექტურს, არამედ სიღრმისეულსაც, თამაშ-თამაშით რომ აზიარებს ცხოვრებისეულ სიბრძნეებს. “ნაკურთხი ბომბი” კიდევ ერთი ნათელი გამოვლინებაა ჯანო ჯიქიძის მრავალფეროვანი წარმოსახვისა, იუმორით განათებული და შინაგანი სიმძაფრით დამუხტული, ეს ყოველივე ბუნებრივად რომ გადადის ერთიმეორეში და განსაზღვრავს თხრობის დინამიზსმა და ექსპრესიას. ნახატები მხოლოდ ილუსტრაციები არ არის, უშუალო მონაწილეა სიუჟეტისა, მისი განუყრელი ნაწილი და მკითხველის დამკვალიანებელი იმ მჩქეფარე გარემოში, “ნაკურთხი ბომბის” უჩვეულო მხატვრული რეალობა რომ შემოგვთავაზოს.