რბილი

საყოველთაოდ აღიარებული იტალიელი პროზაიკოსის, დაჩა მარაინის შემოქმედება მსოფლიოს თითქმის ყველა ენაზეა თარგმნილი. თავად მარაინი მრავალი პრესტიჟული ლიტერატურული ჯილდოს ლაურეატია, 2014 წელს კი ნობელის პრემიაზეც იყო წარდგენილი.

“მარიანა უკრიას ხანგრძლივი ცხოვრება” მეთვრამეტე საუკუნის იტალიის მასკულინურ საზოგადოებაში ქალის აუტანელ ყოფას ასახავს. რომანი ნახევრად ავტობიოგრაფიულია. მთავარი პერსონაჟი იტალიელი დიდგვაროვანი ქალია, რომლის დრამატული ცხოვრების ფონზე მეთვრამეტე საუკუნის იტალიის საზოგადოებრივი და პოლიტიკური ყოფის მრავალფეროვანი პანორამა იშლება.

ეს არის ამბავი ქალზე, რომელიც სოციალური აკრძალვებისა და ტაბუების პირობებში თავისუფლებისა და დამოუკიდებლობის შენარჩუნებას ცდილობს; რის ფასადაც არ უნდა დაუჯდეს ეს.

დაჩა მარაინი მარიანა უკრიას სახით ქალის დაუვიწყარ პროტოტიპს ქმნის – ინტელექტუალურს, მგრძნობიარეს, შეუპოვარს, დაუნდობლად გულწრფელსა და მებრძოლს, რომელიც მისჯილ სიჩუმეშიც კი პოულობს საკუთარ ხმას და ძალას, თავისუფლება ნებისმიერ ფასად შეინარჩუნოს. მარიანა უკრია განსახიერებაა ყველა იმ ქალისა, რომლებიც წარსულში ძალადობის მსხვერპლნი აღმოჩნდნენ, დიდი ძალისხმევითა და შეუპოვრობით კი ცხოვრების გაგრძელება მოახერხეს.

რატომ ვეჭიდებით სიყვარულს მაშინაც კი, როცა მასთან დაკავშირებული თითოეული მოგონება შესაძლოა, გამანადგურებელი აღმოჩნდეს?

71 წლის ბაუმგარტნერი, ფენომენოლოგი, ფილოსოფიის ლექტორი და მწერალი, 9 წლის წინ ტრაგიკულად დაღუპულ მეუღლეს გლოვობს, დარდს კი ხან ანას საცვლების გადალაგება-გადმოლაგებით, ხანაც მისთვის უხამსი წერილების წერით უმკლავდება. ტკივილი ყოველ დღე, სხვადასხვა ფორმით ახსენებს თავს, თუმცა, თავად კარგად იცის, მისგან გაქცევა სიცოცხლეზე უარის თქმას რომ ნიშნავს.

ჩვენი დროის უდიდესი ამერიკელი პროზაიკოსის, პოლ ოსტერის, ბოლო რომანი “ბაუმგარტნერი” სიყვარულის, გლოვისა და მეხსიერების მრავალ განზომილებაზე გვიამბობს – ეს არის ამბავი გაუჩინარებაზე, მელანქოლიაზე, სევდასა და ერთ დარდისგან შეშლილ კაცზე.

რიჩარდ ფლენეგანის რიგით მეექვსე, ბუკერის პრემიის მფლობელი რომანი “ვიწრო გზა შორეული ჩრდილოეთისკენ” მეორე მსოფლიო ომის ტრაგედიის ფონზე დრამატულ სასიყვარულო ამბავს გვიყვება. ავსტრალიელი ექიმი, დორიგო ევანსი ავსტრალიელი ჯარისკაცების სამხედრო მეთაურია. მეორე მსოფლიო ომის დროს ტყვედ ჩავარდნილ ჯარისკაცებს ბირმასა და ტაილანდს შორის რკინიგზა გაჰყავდათ. მტანჯველი შრომის პარალელურად კი მთავარი გმირის დამაინტრიგებელი სასიყვარულო ისტორია იშლება. დორიგო ევანსს ბიძამისის ახალგაზრდა ცოლთან გაბმული რომანის მოგონებები არ ასვანებს. ერთ დღესაც ექიმი წერილს მიიღეებს, რის შემდეგაც ყველაფერი იცვლება.

“ვიწრო გზა შორეული ჩრდილოეთისკენ” არის ამბავი ბედისწერაზე, მეხსიერებაზე, სიყვარულსა და დანაკარგზე.

ჯეიმზ ჯოისის უკანასკნელი რომანი „ღამისთევა ფინეგანისათვის“ რევოლუციური შედევრია, რომელზეც ავტორი 17 წელი მუშაობდა და 60-მდე ენა გამოიყენა. „მეხუთე სახარებად“ წოდებული რომანის მთავარი სირთულე, მრავალენოვანობის გარდა, უხვი ალუზია-რემინისცენციები და სიტყვათა ვირტუოზული თამაშია. რომანს ხშირად „ღამის წიგნად“ მოიხსენიებენ, რადგან მოქმედება ღამით ხდება, როდესაც ადამიანის არაცნობიერი განსაკუთრებით ბნელი, ბუნდოვანი და შეუცნობელია. „რა ხდება ძილის დროს, სიზმარში – აი, რისი გადმოცემა მსურს“, – წერდა ჯოისი.

ჯეიმზ ჯოისმა თავის Magnum opus-ის სათაურში მრავლობითით გამოიტანა გვარი Finnegans – რაც მიუთითებს, რომ თითოეული ჩვენგანი ცალ-ცალკე და ყველანი ერთად ვართ „ფინეგანები“, რომელთაც აღდგომა-განახლებისთვის დაცემა და სიკვდილი უნდა განვვლოთ. ფინეგანის გაცოცხლება ირონიულ-პაროდიულია, რადგან სხვადასხვა რელიგიასა და მითოლოგიაში მკვდრეთით ღმერთები/გმირები აღდგებიან, ხოლო ჯოისის რომანის პერსონაჟი ამაღლებული საწყისისგან შორსმყოფი ერთი ჩვეულებრივი ლოთი, გახრწნილი კაცია. ფინეგანი ყველა დაცემული ღმერთი, ადამიანი და მითური გმირია, რომელთა აღდგომას ელის კაცობრიობა. „ღამისთევა ფინეგანისათვის“ ერთადერთი რომანია, რომელიც დღემდე არ თარგმნილა და პირველად გამოიცემა ქართულად, მიუხედავად იმისა, რომ საქართველოში ჯეიმზ ჯოისის კვლევასა და თარგმნას დიდი ტრადიცია აქვს. ამ უკანასკნელს გასული საუკუნის 70-იან წლებში ნიკო ყიასაშვილმა ჩაუყარა მყარი საფუძველი.

თარგმნილია ჯოისის ყველა ნაწარმოები, ზოგიერთი მათგანი („დუბლინელები“, „ჯაკომო ჯოისი“) – რამდენჯერმეც კი

ურშულა ჰონეკის ეს ორიგინალური, ცალკეული მოთხრობებისგან შემდგარი რომანი, რომელიც პრესტიჟული პრემიის, „კონრადის“ ლაურეატი გახდა, პოლონეთის ერთ-ერთი განაპირა პროვინციის ბინადარ ადამიანებზე მოგვითხრობს – სინათლისა და სიბნელის გზაგასაყარზე მცხოვრებ, ჩუმ, შეუმჩნეველ ადამიანებზე, რომელთაც, ავტორისავე სიტყვებითვე რომ ვთქვათ, არასოდეს მისცემიათ საკუთარ ხვედრზე ლაპარაკის შესაძლებლობა.

მწერალი ფრთხილად, სულიერი სიფაქიზითა და სინაზით უახლოვდება თავის გმირებს, თანაგრძნობით აკვირდება მათ ყოფას, სულით ხორცამდე ითავისებს ამ ადამიანთა ერთი შეხედვით უინტერესო, მოსაწყენ ყოველდღიურობას და ბევრ ისეთ რამეს ხედავს და განიცდის, რაც სხვებისთვის უხილავი და შეუმჩნეველი რჩება. ისინიც, თითქოს მისი ჩუმი თანაგრძნობით მოხიბლულნი, დაუფარავად უზიარებენ გულისნადებს, სხვისთვის, ზოგჯერ საკუთარი თავისთვისაც, გაუმხელელ სურვილს, ოცნებას, სასოწარკვეთას, შიშსა და ტკივილს.

წიგნში შესული თითოეული მოთხრობა მარტოხელა ადამიანთა ან ოჯახების ცხოვრებაში მცირე ხნით შეღებული კარია, რომელსაც, ალბათ, თავიდანვე აჯობებს, გვერდი აუარო (ცხადია, თუ ამას მოახერხებ), მაგრამ თუ სულმა წაგძლია და ერთხელ მაინც შეიჭყიტე შიგნით, იქაურ გარემოს თვალს ვეღარ მოწყვეტ და ნანახის დავიწყებაც გაგიჭირდება.

ლიტერატურას აქვს უდიდესი უნარი იმისა, რომ სასტიკ რეალობაშიც სილამაზე გაპოვნინოს. ურშულა ჰონეკის ეს კრებული სწორედ ამის თვალსაჩინო მაგალითია.