„ნამწყემსარის მოგონებანი“ ალექსანდრე ყაზბეგის ავტობიოგრაფიული მოთხრობაა. ავტორმა საკუთარი ცხოვრების ერთი ეპიზოდის ფონზე მოხევეთა ყოფა, უბრალო ხალხის – მწყემსების – სატკივარი აღწერა. მოგვითხრო ადამიანის ბედზე, რომელსაც კანონებს, წესებსა და მოთხოვნებს ძალმომრეობასა და უსამართლობაზე აგებული რეჟიმის წარმომადგენლები უწესებენ; რომ გაუნათლებელი მწყემსის მოტყუება და მისგან ფულის გამოძალვა ადვილია და თან ნორმაა; რომ რუსი მაღალჩინოსანი განათლებულ ადამიანსა და უბრალო გლეხს ერთნაირად ვერ მოექცევა…