აღწერა
XVIII საუკუნეში ვოლტერი წერდა, რომ შუა
საუკუნეების „ისტორიის ცოდნა მისი არასრულფასოვნების გასააზრებლად არის აუცილებელი“. ცნობილმა ისტორიკოსმა, გაბონმა, შუა საუკუნეებს „ათასწლეული სიბნელე“ უწოდა, ჰეგელმა კი – „საზარელი ღამე“. თანამედროვე ცოდნის ფონზე მიუღებელია, როგორც შუა საუკუნეების ეპოქის „სიბნელე“, ისე, კლასიკურ ეპოქებს შორის, , არასრულფასოვნად შეფასებული, შუა საუკნეების კულტურა და ხელოვნება. თანამედროვე ეტაპზე, ეს პერიოდი მიჩნეულია,. როგორც დამოუკიდებლად არსებული ღირებულება, როდესაც ცოცხლად ისმის იმ დროის ადამიანების ხმები, როდესაც გაცხადდა მათი.
მისწრაფებები და მიღწევები და საერთოდ,
ფეოდალური საზოგადოების თავისებურება,
მათი სულიერი და სამმფმიოვშევი ცხევ
