აკრძალული მეხსიერება

წიგნი “ჩემი თავგადასავალი და ზოგიერთნი მოგონებანი” 1921 წლიდან ბერლინში პოლიტიკურ ემიგრაციაში მცხოვრები ქალის, ქრისტინე (ბადუ) თოდუა-წულუკიძის მოგონებებს აერთიანებს. იგი თავის სოციალ-დემოკრატ მეუღლეს, მიხეილ წულიკიძეს გაჰყვა ემიგრაციაში და დასახლდა ბერლინში, სადაც ქრისტინემ უმაღლესი სამედიცინო განათლების მიღება და წარმატებული საექიმო პრაქტიკის მოწყობა შეძლო. მოგონებებში ის სწორედ თავისი ურთულესი ცხოვრებისეული გზის შესახებ მოგვითხრობს. ეს იმ იშვიათ შემთხვევათაგანია, როდესაც პოლიტიკური ემიგრაცია ქალის თვალთახედვით არის გადმოცემული.

აქვეა წარმოდგენილი ქრისტინე წულუკიძის ძმის, იონა თოდუას ე.წ. “გაქცევის დღური”. ლამის ყოველდღიური ჩანაწერები, რომლებიც 1921 წლის 6 მარტიდან 28 აპრილამდე იწერებოდა. ისინი ზედმიწევნითი სიზუსტით ასახავს ქრისტინე და მიხეილ წულუკიძეების საქართველოდან გადახვეწის ამბავს. იონა თოდუა ამ პერიოდში მათ თან ახლდა. ეს დღიური ის იშვიათი გამონაკლისია, როდესაც ჩანაწერების გაკეთება მოგვიანებით კი არა, პროცესების კვალდაკვალ ხდებოდა.

სიღნაღელი გლეხი, მიხეილ ნატროშვილი მეორე მსოფლიო ომში იბრძოდა. ტყვედ ჩავარდნის შემდეგ მან ვერმახტის ლეგიონში დაიწყო სამსახური, რის გამოც ის 1945 წელს, სახლში დაბრუნების შემდეგ შორეულ აღმოსავლეთში გადაასახლეს. შრომა-გასწორების კოლონიაში მან შვიდი წელი გაატარა, რის მერეც სახლში დაბრუნების უფლება მიეცა.

მემუარები დაწერილია ქიზიყურ დიალექტზე და გარდა ომის ამბებისა, დეტალურად აღწერს საზღვარგარეთ ყოფნის შთაბეჭდილებებსა და საბჭოთა გულაგს.