კომიქსი/გრაფიკული ნოველა

ვაჟა-ფშაველას პოემის “ბახტრიონი” მიხედვით შექმნილი ილუსტრირებული პოემა. “ბახტრიონის” წინამდებარე ტექსტი ემყარება 1956 წლის გამოცემას. ილუსტრაციების ავტორი – ჟუჟა ქემოკლიძე

ანტიკური დროიდან მოყოლებული, საზოგადოება პატრიარქალური წესრიგით იმართება. პატრიარქატი „მამათა ბატონობას“ ნიშნავს და იგი კაცს, გენდერული ნიშნის გამო უპირატესობას ანიჭებს – აძლევს მართვის სადავეებს, უნაწილებს მეტ ფულს, ხდის პრივილეგირებულსა და მორალურად უპირატესს, წვდომას აძლევს მეტ დროზე ინტელექტუალური თუ კულტურული სიკეთის შესაქმნელად.

მაგრამ სად წარმოიშვა ეს წყობა და როგორ განვითარდა ის სხვადასხვა ეპოქასა და კულტურაში? რატომ ამყარებდნენ ამდაგვარ რწმენა-წარმოდგენებს არისტოტელე, ნიცშე, ვუდი ალენი თუ სხვა „პატივსაცემი მოაზროვნეები?“ რა ბედი ეწიათ იმ ქალებს, რომლებიც ამ წესრიგს დაუპირისპირდნენ?

წიგნის ავტორები სწორედ ამ შეკითხვებზე პასუხის საძიებლად გვიწვევენ. ისინი სარკასტულად და გაბედულად ააშკარავებენ კულტურის ისტორიის შემზარავ დანაშაულებს – საჯარო შერცხვენებსა თუ ნაძალადევ სამედიცინო გაკვეთებს, მკვლელობებსა და დაპატიმრებებს – შედეგად კი ქმნიან იუმორითა და თანაგრძნობით სავსე კომიქსს, თანამედროვე ლიტერატურის ერთ-ერთი ყველაზე საჭირო და თვალის ამხელ ნიმუშს, რომელიც დღეს მრავალი დასავლური სკოლის კლასგარეშე საკითხავსაც წარმოადგენს.

ყოვლისმომცველი, დროული და შთამაგონებელი წიგნი“

– THE GUARDIAN

ფრანგი მწერლისა და მფრინავის ანტუან დე სენტ–ეგზიუპერის ალეგორიული ნაწარმოები „პატარა პრინცი“ მსოფლიო ისტორიაში მოთხრობილი ერთ-ერთი ყველაზე გამორჩეული ამბავია, რომელიც მსოფლიოს 200-ზე მეტ ენაზე ითარგმნა. ფრანგული ლიტერატურის ეს შედევრი დღემდე აღელვებს ყველა ასაკის მკითხველს.

წიგნის მიხედვით შეუქმნიათ თამაშები და ანიმაციები, 2008 წელს კი ფრანგული კომიქს-სცენის ნამდვილმა სუპერ-ვარსკვლავმა ჯოან სფარმა ეგზიუპერის რომანი კომიქსად გადააქცია. გამოცემამ მაშინვე მიიპყრო მკითხველების, მხატვრებისა და საერთაშორისო გამომცემლების ყურადღება და წიგნმა არაერთი ჯილდო მოიპოვა, მათ შორის მსოფლიოს ყველაზე დიდი კომიქს ფესტივალის, ანგულემის ჯილდო ნომინაციაში „წლის საუკეთესო წიგნი“

ჯოან სფარის მხატვრობა „პატარა პრინცს“ახალ სიცოცხლესა და ძალას მატებს. ის არ რჩება ავტორისეული სტილისტურ ჩარჩოში და გვთავაზობს ილუსტრირების პირად მასტერკლასს – თანამედროვეს, დინამიკურსა და ემოციურს.

გამოსარჩევი გრაფიკული რომანიც ტექსტის ადაპტირების ნაწილშიც. ჯოან სფარს აშკარად გულისყურით აქვს განცდილი და შესწავლილი ეგზიუპერის ტექსტი და სწორედ ასე ახერხებს მეგობრობაზე, მარტოსულობასა და სიყვარულზე უკვე მრავალჯერ მოთხრობილი ისტორია კიდევ ერთხელ განგვაცდევინოს მთელი თავისი ჯადოსნობით.

„ჯოან სფარი არ ღალატობს ეგზიუპერის ორიგინალს და ისე გვთავაზობს თავის უკვე პირად ნაწარმოებს, რომელიც პირველივე გვერდებიდანვე გვაგრძნობინებს, რომ მხატვარი ბავშვობას არასოდეს მიუტოვებია. უმშვენიერესი საკითხავი და საჩუქარი”
-LA CROIX MAGAZINE

„სფარის მიერ ადაპტირებული “პატარა პრინცი” მომნუსხველი შედევრია, რომელიც ნაწარმოების ფილოსოფიის შესაბამისად ხელახლა აცოცხლებს უფროსში შინაგან ბავშვს, ბავშვებს კი ეგზისტენციალური შეკითხვების სამყაროში, საიმედო მეგზურად მიუძღვება.“
-მელოდი რუ

„ყველამ ვიცით, რომ ეგზიუპერის ნაწარმოები შედევრია; აი, მისი შეწყვილება ჯოან სფარის ფაქიზ მხატვრობასთან კი პატარა პრინცისა და მფრინავის ამბავს გადააქცევს არამხოლოდ გრაფიკული ლიტერატურის მშვენიერ ნიმუშად, არამედ თავად წიგნიც, როგორც საგანი თვისთავად ხდება რაღაც ჯადოსნურის მატარებელი“
– ფაბიენ ჟარდელი

არცერთ ავტორს არ მოუხდენია კომიქს-ლიტერატურაზე იმხელა გავლენა, როგორც არტ შპიგელმანს. არცერთი კომიქსი არ აკრძალულა იმდენ ქვეყანასა და რეგიონში, როგორც ეს მაუსს არგუნა ბედისწერამ.

არტ შპიგელმანი ხელმოცარული ანდერგრაუნდ მხატვარი იყო, როდესაც „ყველასთვის უინტერესო“ წიგნზე დაიწყო მუშაობა. მას სურდა მამამისის პირით მოეთხრო რიგითი ებრაელისა და მისი ოჯახის ცხოვრების შესახებ II მსოფლიო ომის დროს გეტოებსა და საკონცენტრაციო ბანაკებში.

ეს წიგნი, რომელიც რევოლუციური აღმოჩნდა მსოფლიო ლიტერატურისთვის და რომელიც დღემდე მძაფრ შთაბეჭდილებას ახდენს მკითხველზე, 13 წლის განმავლობაში იქმნებოდა. მან გამოსვლისთანავე შეძრა არა მხოლოდ მკითხველი, არამედ გამოწვევების წინაშე დააყენა მაშინდელი საგამომცემლო ინდუსტრიაც.

მაუს პირველი კომიქსია, რომელსაც პრესტიჟული პულიცერის პრემია მიენიჭა. მისი სულისშემძვრელი ილუსტრაციები ამბავს ჯორჯ ორუელისეულ იგავურ განზომილებას ანიჭებს, ფორმატი და თხრობის შეულამაზებელ სტილი კი პირადი დღიურისთვის დამახასიათებელ სიღრმესა და სიმძიმეს.

მაუსით დღემდე სწავლობენ და ხსნიან არა მხოლოდ ჰოლოკოსტს, არამედ ჩვენი დროის გენოციდებსაც; არტ შპიგელმანის გავლენას კი განიცდის უამრავი მნიშვნელოვანი ავტორი, ვინც კი კომიქსის მედიუმს შესჭიდებია: მარჯან სატრაპი, ჯო საკო, ემანუელ გილბერი, კრეგ თომპსონი და სხვა მრავალი.

„არცერთ კომიქსს არ შეუძლია ისე მიიზიდოს და მიაჯაჭვოს ე.წ. „სერიოზული“ მკითხველი, როგორც ამას შპიგელმანის ეს პარადიგმების შემცვლელი წიგნი ახერხებს“

– THE GUARDIAN

სამი განსხვავებული მოთხრობა სამი სხვადასხვა ქვეყნიდან – სომხეთიდან, საქართველოდან და უკრაინიდან – ქალების პერსპექტივით წარმოგვიდგენს უნიკალურ ხედვას ომების რთულ წარსულსა და აწმყოზე. წიგნში მოთხრობილია ქალების გამოცდილებაზე ომის პერიოდში და მათი დასრულების შემდგომ, ასახავს ომის შედეგების გავლენას მათზე. ამ პროექტით ჩვენ გვსურს, ქედი მოვიხაროთ ომის წინა ხაზზე მდგომი ყველა ქალის წინაშე, რომელიც შეიარაღებული კონფლიქტების პირდაპირი ან არაპირდაპირი მონაწილე და მსხვერპლია.

ამ პროექტით შევეცადეთ, გაგვეანალიზებინა ომები და კონფლიქტები, რომლებმაც კავკასიასა და აღმოსავლეთ ევროპაზე მძიმე გავლენა იქონია და, ამავდროულად, გვესაუბრა მსოფლიოში სამართლიანობისა და მშვიდობის მნიშვნელობაზე. წიგნში წარმოდგენილი ისტორიები ასახავს აფხაზეთის ომს საქართველოში (1992-1993), რუსეთ-საქართველოს ომს (2008), მთიანი ყარაბაღის (არცახის) ომებს (1988-2023) და მიმდინარე ომს უკრაინაში (2014-დან დღემდე).

„წიგნში მოთხრობილი ისტორიები ომისა და ჩაგვრის შედეგად დაზარალებული მთავარი გმირების გარშემო არსებულ რთულ ვითარებაზე გვიქმნის წარმოდგენას. ისინი გვიზიარებენ გამოცდილებას, თუ რა ხდება მათში, როდესაც მათი სამყარო ნაწილებად იშლება. შესაძლოა, ეს გამოცდილება ყველა ფაქტსა და ინფორმაციაზე მეტად დაგვეხმაროს საკუთარი დასკვნების გამოტანაში, რათა დავიცვათ ის, რაც გვაქცევს ადამიანებად. რაც უნდა ბანალურად ჟღერდეს: მშვიდობა, სამართლიანობა, სოლიდარობა იმ ადამიანების მიმართ, ვისი ხმაც არ ისმის. სიყვარული“.

– რეინჰარდ კლეისტი

„ეს ამბები საშუალებას გვაძლევს, ომის შედეგები ქალების პერსპექტივიდან განვიცადოთ. ილუსტრაციები მათ ისტორიებს სიცოცხლეს სძენს და გადმოგვცემს ემოციებს – თანაგრძნობას გვიღვივებენ ჩვენთვის უცნობი ადამიანების მიმართ. ასეთია კომიქსების ძალა“.

2002 წელს ჩრდილოეთ კავკასიაში ლტოლვილთა ბანაკებში გატარებულ პერიოდში ჯო საკომ ათობით ინტერვიუ ჩაწერა ჩეჩენ ქალებთან, რომელთა მონათხრობის მიხედვითაც შექმნა დოკუმენტური კომიქსი. ეს ნაშრომი არა მხოლოდ მორიგ ჯერზე ავლენს რუსულ სამხედრო აგრესიას 90-იანი წლების კავკასიაში, არამედ მიმოიხილავს უფრო ადრეულ ისტორიულ პერიპეტიებსაც და გვიჩვენებს, რომ რუსეთის მიერ მცირერიცხოვანი ერების გენოციდს საუკუნოვანი ისტორია აქვს.
მალტური წარმოშობის ამერიკელი მხატვარი და ჟურნალისტი ჯო საკო ლიტერატურის დოქტორი და გუგენჰაიმის სტიპენდიანტია, რომელიც 1980-იანი წლებიდან დღემდე აქტიურად აქვეყნებს გრაფიკულ მოთხრობებსა და რეპორტაჟებს. მისი დოკუმენტური პროზა გამდიდრებულია დინამიური და ექსპრესიული – ფრანცისკო გოიას, ოტო დიქსისა და რობერტ კრამბის სტილით შთაგონებული ილუსტრაციებით, შედეგად, საკოს წიგნებს ხშირად თავზარდამცემი ეფექტი აქვს და მასთან ზიარებისას ბევრი მკითხველისთვის წარმოდგენა კომიქსზე, როგორც ლიტერატურულ ჟანრზე, თავდაყირა დგება. სიღრმისეული თხრობისა და გამომსახველობითი ფორმების შესაშური სინთეზის გამო, ჯო საკო ლიტერატორთა აბსოლუტური უმრავლესობისთვის მიიჩნევა გრაფიკული ჟურნალისტიკის ფუძემდებლად და კომიქს-ლიტერატურის ისტორიაში ერთ-ერთ უმნიშვნელოვანეს ავტორად.