საყმაწვილო ლიტერატურა

რა არის თავისუფლება, თუ არა უმაღლესი სიკეთე?
ნიკოს კაზანძაკისის საბავშვო რომანი „კნოსოსის სასახლეში“ 1940 წელს დაიწერა, ის ცნობილი მითების რეფლექსიაა.
ეს რომანი უპირველესად შინაგან თავისუფლებაზეა, რომელიც ერთნაირად სჭირდება უფლისწულსაც, მეფის ასულსაც და მათ ქვეშევრდომებსაც. მთავარი გმირი ათენის უფლისწული თეზევსია, რომელიც საკუთარი თავისა და დანიშნულების ძიების გზაზე დგას. კაზანძაკისი ქმნის მინოსური კრეტისა და კნოსოსის სასახლის შთამბეჭდავ სურათებს, თუმცა გვაჩვენებს, რომ არაფერია ამ ქვეყნად სამუდამო, მათ შორის, არც საუკუნეების განმავლობაში ძლევამოსილი კრეტის დიდებულება.
მინოსურ სამყაროში განვითარებული ურთიერთობები სამეფოებსა თუ ადამიანებს შორის, პერსონაჟების ამაღელვებელი მოგზაურობა, თავისუფლებისა და გამარჯვებისკენ სწრაფვა და ავტორიტეტების მსხვრევა რომანის მთავარი სიუჟეტური ხაზია. და მაინც, რა ფასი აქვს თავისუფლების მოპოვებას? რა ფასი აქვს მეგობრობასა და სიყვარულს? ამ კითხვებზე პასუხებს გვთავაზობს ნიკოს კაზანძაკისი, რომელიც ირონიითა და ამავე დროს, დაძაბულობით სავსე სამყაროში გვამოგზაურებს.
„კნოსოსის სასახლეში“ რეალიზმსაც აერთიანებს და პოეზიასაც, მწერალი ახერხებს ერთდროულად დაგვანახოს უძველესი ცივილიზაციის სიბრძნე და დიდებულებაც, მაგრამ ისე, რომ არც ერთი წუთით არუგულებელყოს ის იდეალები, რომლებზეც მთელი
კაცობრიობა დგას.

მიხეილ ჯავახიშვილის „ჯაყოს ხიზნები“ გამოცემისთანავე საყო­ველთაო განხილვის საგნად იქცა. გულახდილობისთვის მწერალს ბევრიც აქებდა და ბევრიც აძაგებდა, ზოგი კი ამ ნაწარმოების შე­მოქმედებიდან ამოშლას ურჩევდა. ყველაფერს დავთმობ, მაგრამ ჯაყოს ვერავინ გამამეტებინებსო, ამბობდა პასუხად მწერალი, რო­მელმაც შესანიშნავად განაგრძო და განავითარა რეალიზმის ტრა­დიციები ახალ რეალობაში. იგი აღწერს მიზეზებს, რომლებიც ერის დაცემასა და მის სახიფათო მომავალს განსაზღვრავს, მაგრამ, ამავე დროს, მოვლენათა მიღმა იკითხება ის ზოგადი კანონზომიერებებიც, რომელთა წინაშე ადამიანი, უმეტესწილად, უძლურია. შესაძლებე­ლია, უკიდურეს სულიერ-ხორციელ დაცემას პიროვნების აღზევება მოჰყვეს?.. „ტრაგიკული ისტორიული მოვლენები, არეულობები და უბედურებები იმისთვის გადაგვხდება თავს, რათა საკუთარ თავში ვიპოვოთ სულიერი ძალა და აქედან წარვმართოთ ჩვენი აღორძინება თავისუფლად, ვაჟკაცურად და აქტიურად. უპირველეს ყოვლისა, ყურადღება უნდა მივაპყროთ იმას, თუ რა დავკარგეთ“, წერს მწე­რალი და სვამს მარადიულ შეკითხვებს: რა არის ჭეშმარიტება? სად არის სამართალი? რა არის ცხოვრება?.. პასუხები ადამიანის სულში უნდა იშვას, როგორც პირმშო, როგორც სულიერი ყოფიერების გა­მართლება.