ბიოგრაფია/ავტობიოგრაფია

A captivating portrait of futurist artist Iliazd infused with the reflections of his accidental biographer on the stickiness of the genre.

The poet Ilia Zdanevich, known in his professional life as Iliazd, began his career in the pre-Revolutionary artistic circles of Russian futurism. By the end of his life, he was the publisher of deluxe limited edition books in Paris. The recent subject of major exhibitions in Moscow, his native Tbilisi, New York, and other venues, the work of Iliazd has been prized by bibliophiles and collectors for its exquisite book design and innovative typography. Iliazd collaborated with many major figures of modern art―Pablo Picasso, Sonia Delaunay, Max Ernst, Joán Miro, Natalia Goncharova, and Mikhail Larionov, among others. His 1949 anthology, The Poetry of Unknown Words, was the first international anthology of experimental visual and sound poetry ever published. The list of contributors is a veritable “Who’s Who” of avant-garde writing and visual art. And Iliazd’s unique hands-on engagement with book production and design makes him the ideal case study for considering the book as a modern art form.

Iliazd is the first full-length biography of the poet-publisher, as well as the first comprehensive English-language study of his life and work. Johanna Drucker weaves two stories together: the history of Iliazd’s work as a modern artist and poet, and the narrative of the author’s encounter with his widow and other figures in the process of researching his biography. Drucker’s reflection on what a biographical project entails addresses questions about the relationship between documentary evidence and narrative, between contemporary witnesses and retrospective accounts. Ultimately, Drucker asks how we should understand the connection between the life of an artist and their work.

Enriched with photographs from the Iliazd archive and a wealth of primary documents, the book is a vivid account of a unique contributor to modernism―and to the way we continue to reevaluate the history of twentieth-century culture. Accounts of Drucker’s research during the mid-1980s in the personal archive of Madame Hélène Zdanevich, the poet’s widow, lend the narrative an incredible intimacy. Drucker recounts how, sitting in the studio that Iliazd occupied from the late 1930s until his death in 1975, she was drawn into the circle of scholars who had made him their focus and were doing foundational work on his significance. She also coped with the difference between the widow’s view of the artist as a man she loved and Drucker’s own perception of Iliazd’s significance within a critical approach to history. Iliazd is at once a rich study of a significant figure and a thoughtful reflection on the way a biography creates an encounter with its always absent subject.

ანას ლექსები ერთი წაკითხვით ძნელი გასაგებია. რამდენიმეჯერ უნდა წავიკითხო ხოლმე, რომ რაღაცას მივხვდე. თუმცა ამ ლექსის წაკითხვისთანავე ვიგრძენი რაღაც განუზომელი დარდი თუ ტვირთი, რომელიც მას დაბადებიდან თან დაჰყვა. ყოველთვის ვცდილობდი შემემსუბუქებინა და გამეიოლებინა მისთვის მისი სულიერი მდგომარეობა და ჩემს შეძახილზე, – განა რა მოგდის, რა გაწუხებს ამისთანა-მეთქი, ასე მიპასუხა: „შენ თუ არ იცი მიზეზი, აბა ვის ეცოდინება?“ – ბევრი რამ ვიცოდი, რაც აწუხებდა, მაგრამ ბევრიც, რა თქმა უნდა, არა!

ანას ლექსები ერთი წაკითხვით ძნელი გასაგებია. რამდენიმეჯერ უნდა წავიკითხო ხოლმე, რომ რაღაცას მივხვდე. თუმცა ამ ლექსის წაკითხვისთანავე ვიგრძენი რაღაც განუზომელი დარდი თუ ტვირთი, რომელიც მას დაბადებიდან თან დაჰყვა. ყოველთვის ვცდილობდი შემემსუბუქებინა და გამეიოლებინა მისთვის მისი სულიერი მდგომარეობა და ჩემს შეძახილზე, – განა რა მოგდის, რა გაწუხებს ამისთანა-მეთქი, ასე მიპასუხა: „შენ თუ არ იცი მიზეზი, აბა ვის ეცოდინება?“ – ბევრი რამ ვიცოდი, რაც აწუხებდა, მაგრამ ბევრიც, რა თქმა უნდა, არა!

ტარა და მისი და-ძმები აიდაჰოს მთებში გაიზარდნენ, ღრმად მორწმუნე მორმონების ოჯახში. გოგონა ცხრა წლის ისე გახდა, სახელმწიფოსთვის არ არსებობდა – დაბადების მოწმობა არ გააჩნდა, ექიმი თვალით არ უნახავს, სკოლაში ფეხი არ შეუდგამს, მეგობრები არ ჰყოლია…

ტარა ვესტოვერის მემუარების წაკითხვის შემდეგ, მართლაც მთელი სიცხადით გავიაზრებთ, რას ნიშნავს სინამდვილეში, იყო „განათლებული“. ეს წიგნი დაგვეხმარება, მუდამ ვეძიოთ საკუთარი ხმა, ვიცნობდეთ საკუთარ თავს და გავაღწიოთ სინათლეში.

ფანატიკოსმა მშობლებმა საგულდაგულოდ იზრუნეს, შვილები უფლისგან განდგომილი, ბილწი საზოგადოების დამღუპველი გავლენისგან დაეცვათ და მოემზადებინათ „ზიზღის დღეებისთვის“, „სამყაროს აღსასრულისთვის“, რომელსაც მხოლოდ ჭეშმარიტი მორმონები გაუძლებდნენ.

ტარამ გააღწია მოჯადოებული წრიდან. ალალბედზე, უსინათლოსავით ხელის ცეცებით შეაბიჯა უცხო სამყაროში. ჯართის თრევასა და ოჯახურ ტირანიაში გაზრდილი, „არარსებული“ ბავშვი, რომელმაც ჰოლოკოსტის შესახებ პირველად ჩვიდმეტი წლისამ შეიტყო, დღეს კემბრიჯის უნივერსიტეტის ისტორიის დოქტორი და ჰარვარდის მკვლევარია.

თუმცა, დაუჯერებელი პიროვნული ტრანსფორმაცია, პირქუშ წარსულზე უარის თქმა, წყვდიადიდან გამოღწევა, განათლება და თავისუფლება ოჯახის მოღალატედ შერაცხილ, უახლოესი ადამიანების მიერ გარიყულ ტარა ვესტოვერს უდიდესი ადამიანური მსხვერპლის ფასად დაუჯდა. ამ ყველაფერზე ის თავად გვიამბობს – გულწრფელად და შეულამაზებლად, რათა გვაჩვენოს, რა ძალა აქვს ადამიანის სულს, რომელიც იბრძვის, იპოვოს საკუთარი ხმა იქ, სადაც მას მიზანმიმართულად ახშობენ; დაგვარწმუნოს, რომ ადამიანის ხელახალი დაბადება, ძირეული სახეცვლა შესაძლებელია.

ტარა ვესტოვერის მემუარების წაკითხვის შემდეგ, მართლაც მთელი სიცხადით გავიაზრებთ, რას ნიშნავს სინამდვილეში, იყო „განათლებული“. ეს წიგნი დაგვეხმარება, მუდამ ვეძიოთ საკუთარი ხმა, ვიცნობდეთ საკუთარ თავს და გავაღწიოთ სინათლეში.

მკითხველისთვის „ჰობიტის“, „ბეჭდების მბრძანებლისა“ და „სილმარილიონის“ ავტორის პირადი ცხოვრებისა თუ შინაგანი ძიებების გაცნობა მარტივი ამოცანა არ ყოფილა, თუმცა მაიკლ უაითმა მას სანაქებოდ გაართვა თავი და მართლაც გამორჩეული ნაშრომი შემოგვთავაზა.

ჯ.რ.რ. ტოლკინის ბიოგრაფია პირველად ითარგმნა ქართულ ენაზე, რაც ნამდვილად გაახარებს პროფესორის მიერ შექმნილი სამყაროს თაყვანისმცემლებს. მკითხველისთვის „ჰობიტის“, „ბეჭდების მბრძანებლისა“ და „სილმარილიონის“ ავტორის პირადი ცხოვრებისა თუ შინაგანი ძიებების გაცნობა მარტივი ამოცანა არ ყოფილა, თუმცა მაიკლ უაითმა მას სანაქებოდ გაართვა თავი და მართლაც გამორჩეული ნაშრომი შემოგვთავაზა.

ჩვენ დავინახავთ, რომ ტოლკინის შემოქმედების საძირკვლად სამხრეთ აფრიკაში გატარებული ადრეული წლები, პირველი მსოფლიო ომის სასაკლაო და ოქსფორდის კოლეჯებში სწავლის ათწლეულები იქცა. უძველესი ენების კვლევამ ავტორის მაძიებელ და მითოსში მოგზაურობის მოყვარულ გონებას უბიძგა, შეექმნა სამყარო, რომელმაც მილიონობით ადამიანს სულში იმედის სხივი აუნთო და აღტაცების უშრეტ წყაროდ ექცა. ამ წიგნით თითქოს პირადად ვეცნობით კაცს, რომელმაც წარსულიდან მოღწეული უძველესი მასალით მომავლის ყველაზე პოპულარულ ჟანრს დაუდო დასაბამი. ტოლკინი არ იყო უბრალოდ მწერალი – ის იყო „მეორეული შემოქმედი“, რომელმაც ჩვენი ყოველდღიურობის ახალი, ჯადოსნური განზომილება დაგვანახა.

სამაია მამედოვას წიგნი ეძღვნება საქართველოში მცხოვრებ ეთნიკურ უმცირესობებს და განსაკუთრებით, აზერბაიჯანული ეროვნების მოქალაქებიის კულტურულ და სოციალურ ინტერგრაციას ქართულ საზოგადოებასთან.

წიგნი “ჩემი თავგადასავალი და ზოგიერთნი მოგონებანი” 1921 წლიდან ბერლინში პოლიტიკურ ემიგრაციაში მცხოვრები ქალის, ქრისტინე (ბადუ) თოდუა-წულუკიძის მოგონებებს აერთიანებს. იგი თავის სოციალ-დემოკრატ მეუღლეს, მიხეილ წულიკიძეს გაჰყვა ემიგრაციაში და დასახლდა ბერლინში, სადაც ქრისტინემ უმაღლესი სამედიცინო განათლების მიღება და წარმატებული საექიმო პრაქტიკის მოწყობა შეძლო. მოგონებებში ის სწორედ თავისი ურთულესი ცხოვრებისეული გზის შესახებ მოგვითხრობს. ეს იმ იშვიათ შემთხვევათაგანია, როდესაც პოლიტიკური ემიგრაცია ქალის თვალთახედვით არის გადმოცემული.

აქვეა წარმოდგენილი ქრისტინე წულუკიძის ძმის, იონა თოდუას ე.წ. “გაქცევის დღური”. ლამის ყოველდღიური ჩანაწერები, რომლებიც 1921 წლის 6 მარტიდან 28 აპრილამდე იწერებოდა. ისინი ზედმიწევნითი სიზუსტით ასახავს ქრისტინე და მიხეილ წულუკიძეების საქართველოდან გადახვეწის ამბავს. იონა თოდუა ამ პერიოდში მათ თან ახლდა. ეს დღიური ის იშვიათი გამონაკლისია, როდესაც ჩანაწერების გაკეთება მოგვიანებით კი არა, პროცესების კვალდაკვალ ხდებოდა.

სიღნაღელი გლეხი, მიხეილ ნატროშვილი მეორე მსოფლიო ომში იბრძოდა. ტყვედ ჩავარდნის შემდეგ მან ვერმახტის ლეგიონში დაიწყო სამსახური, რის გამოც ის 1945 წელს, სახლში დაბრუნების შემდეგ შორეულ აღმოსავლეთში გადაასახლეს. შრომა-გასწორების კოლონიაში მან შვიდი წელი გაატარა, რის მერეც სახლში დაბრუნების უფლება მიეცა.

მემუარები დაწერილია ქიზიყურ დიალექტზე და გარდა ომის ამბებისა, დეტალურად აღწერს საზღვარგარეთ ყოფნის შთაბეჭდილებებსა და საბჭოთა გულაგს.